فیروزه (Turquoise) يك آلومینو فسفات آبدار مس با فرمول CuAl6(Po4)4(OH)8,5H2oاست. نام توركويز (Turquoise) به معناي سنگ تركی است، از اين جھت بر روي اين كاني ارزشمند ايراني نھاده شد كه در زمان ھاي باستان به منظور صادرات فیروزه به ساير كشورھاي دور و نزديك، پس از استخراج رگه ھاي اين سنگ از
معادن براي تراش آن را ابتدا به كشور عثماني (تركیه حاضر) فرستاده و سپس قسمت عمده آن از طريق جاده
ابريشم به كشورھاي مختلف صادر مي شد. از اين رو اروپايیان كه براي نخستین بار اين سنگ را در عثماني مشاھده كردند، نام آن را سنگ تركي نھادند. با توجه به شرايط بسیار سخت تشكیل فیروزه، تنھا منبع شناخته شده اين سنگ گرانبھا تا زمان ھاي طولاني معادن فیروزه نیشابور بود كه برخي از انواع آن از كیفیتي استثنايي برخوردار بودند. جھت درك اھمیت جواھرات خصوصا فیروزه در روزگار گذشته تنھا اشاره به اين نكته كه بخش قابل توجھي از فیروزه ھا و لاجوردھايي كه به طور گسترده در مقبره ھا و تابوت فراعنه مصر به كار رفته از ايران در آن زمان صادر شده است، كافي به نظر مي رسد. اين كاني كه روزگاري نمادي از ايران به شمار مي رفت بر اساس نوع، درصد تركیبات و محل تشكیل رنگ ھايي دارد كه در طیف وسیعي از آبي كم رنگ تا آبي پر رنگ و سبز روشن و در مواردي سبز تیره نمودار مي شود. جلاي آن واكسي يا چیني و سختي آن ٥ الي ٦ است كه ھر چه میزان آب در ساختمان آن افزايش يابد از سختي آن كاسته مي شود. به طور كلي امروزه سنگ فیروزه با رنگ آبي آسماني، جلاي چیني و سختي بالا جذاب تر و مرغوب تر به شمار مي رود. با اين وجود مي توان گفت كه در كشورھاي اروپايي رنگ سبز فیروزه و در ايران، آمريكا و اكثر كشورھاي آسیايي رنگ آبي آسماني آن داراي محبوبیت بیشتري است. با توجه به اينكه در ساختمان فیروزه مقاديري آب وجود دارد، در صورتي كه فیروزه در جاي گرم و خشك نگھداري شود به تدريج آب خود را از دست داده و رنگ آن كمرنگ خواھد شد. از اين رو سنگ ھاي فیروزه نیشابور به سبب داشتن رنگ عالي، سختي بالا و وجود مقادير كم آب در ساختمان فیروزه، از كیفیتي خاص برخوردارند.

فرمول شیمیایی
از لحاظ شیمیایی فیروزه در رده کانی ھا قرار گرفته که فرمول آن
CuAl6(PO4)4(OH)8·5H2O می باشد ویژگی ھای آن از لحاظ رنگ دارای رنگ آبی - سبز آبی - سبز و از لحاظ حالت بلوری شکل که به صورت توپر و ریز گرھدار دیده می شود و ساختار آن گج وجھی می باشد و چگالی ویژه آن ٢٫٦ - ٢٫٩ می باشد و ھمچنین در محلول اچ سی آی قابل حل شدن می باشد و سختی فیروزه ٥٫٥ است. فرمول شیمیايي فیروزه فسفات ھیدرات شده مس و آلومینیوم است. براي تشکیل فیروزه نیاز به شرايط خاصي است. ابتدا بايستي در آن ناحیه چنین ويژگي وجود داشته باشد که اين ويژگي باعث محدود شدن معادن فیروزه در دنیا ميشود. ھمچنین بايستي اين معادن داراي ترکیبات فسفري نیز باشد وجود فلداسپار براي تشکیل فیروزه مھم است زيرا تغییرات ھیدرو نرمال باعث آزاد شدن آلومینیوم فلداسپار ميشود. فسفر نیز معمولاً در اثر تشکیل اسید فسفريک در تحولات ھیدرو ترمال بوجود ميآيد.

چگونگي تشكيل فيروزه
تشكیل فیروزه به لحاظ فرآيندھاي زمین شناسي بسیار پیچیده بوده و نیازمند شرايط بسیار خاص زمین شناسي است. سن احتمالي نھشت و تشكیل ذخاير فیروزه ايران را ائوسن بالايي تا الیگوسن پايیني تخمین مي زنند . به طور كلي جھت تشكیل فیروزه چندين مرحله آلتراسیون بايد انجام شود و به لحاظ كاني زايي، ارتباط مشخصي بین عمل دگرساني كائولینیتیزاسیون و تشكیل فیروزه وجود دارد . بدين شكل كه اسید سولفوريك حاصل از تجزيه پیريت و كالكوپیريت كه حاوي مقداري مس است، در اثر برخورد با آپاتیت ھاي موجود در سنگ، تولید اسید فسفريك و اسید فلوئوريدريك كرده، اسید فلوئوريدريك حاصله باعث از ھم پاشیدگي فلدسپات ھاي موجود شده و تولید Al2o3 می کنند. در اثر انحلال Al2o3 در اسید سولفوريك كه حاوي مقداري سولفات مس و اسید فسفريك است، محلول ھاي حاوي فیروزه به دست مي آيد كه اين محلول در داخل حفره ھا و شكاف ھاي سطح مشترك بین طبقات رسوب كرده و يا جانشین فلدسپات ھا مي شود. از اين رو در تمامي موارد عامل اصلي كنترل كننده فاز كاني سازي فیروزه تكتونیك است. رنگ سبز فیروزه نیز در نتیجه جانشیني بخشي از Al+3 كاني فیروزه توسط Fe+3  پديد مي آيد و ھر چه میزان آھن در ساختمان فیروزه افزايش يابد، رنگ آن سبزتر خواھد شد . از سوي ديگر در بازار بلورھاي كريزوكولا، در اصطلاح نگین تراشان به فیروزه سبز قوچاني معروف است. كاني كريزوكولا يكي ديگر از كاني ھاي مس بوده كه در برخي موارد ھمراه با فیروزه يافت شده و از لحاظ خصوصیات ظاھري تا حدودي مشابه آن است. اين كاني كه داراي تركیب شیمیايي متفاوتي با فیروزه و نوعي سیلیكات مس آبدار است، از كیفیت پايین تري نسبت به فیروزه برخوردار بوده و قابل مقايسه با فیروزه ھاي سبز رنگ كه در كشورھاي اروپايي از محبوبیت ويژه اي برخوردارند، نیست. اين كاني به طور گسترده در نزديكي اغلب معادن مس يافت مي شود و شرايط تشكیل آن به مراتب ساده تر از فیروزه است.

خواص درمانی 

انرژی ھای موجود در این سنگ جھت موارد زیر مفید میباشد:

- تحریک و راه اندازی نیروھا و چاکراھای انسان ھا
- آرامش دادن ، بیدار شدن نیروھای درونی افراد
- درمان انواع بیماری ھای معده ھمچون : زخم ، ورم ، درد و…
- حرکت چاکرای فرد
- تثبیت انرژی درمانگر و درمان انواع سر درد ، میگرن ، دردھای عضلانی و استخوانی
  و جهت درمان یبوست

این مقاله توسط ابراھیم طلایی تھیه شده است. منابع استفاده شده برای مقاله
www.firozeh.com