يلدا مبارك

ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد

به مناسبت سالروز درگذشت آلفرد نوبل

آلفرد نوبل شيميدان، مهندس و مبتكر سوئدي است كه 21 اكتبر 1833 ميلادي در استكهلم متولد شد و در سال 1842 همراه خانواده‌اش به سنت‌پترزبورگ مهاجرت كرد. پدر آلفرد صاحب يك كارخانه بزرگ اسلحه‌سازي بود و در زمينه توليد مين‌هاي ‌آبي فعاليت مي‌كرد. كارخانه آنها پس از مدتي ورشكست شد و اين موضوع موجب شد تا به سوئد بازگردد. آلفرد پس از بازگشت در رشته شيمي مشغول تحصيل شد و به تحقيقات خود درباره مواد منفجره ادامه داد تا اين كه سرانجام در سال 1866 موفق به اختراع ديناميت و ثبت آن شد. نوبل دريافته بود كه اگر نيترو گليسيرين جذب يك ماده خنثي مانند دياتوميت شود، از امنيت بيشتري هنگام جابه‌جايي برخوردار مي‌شود. آلفرد نوبل تركيب به دست آمده را كه مخلوطي از نيترو گليسيرين و دياتوميت بود، ديناميت نامگذاري كرد. در حقيقت ديناميت نخستين ماده انفجاري قابل كنترل بود كه در مقايسه با باروت قدرت تخريب بيشتري داشت. اين ماده در ابتدا به نام گرد منفجره نوبل معرفي شد و پس از آن به عنوان جايگزين مطمئني براي باروت و نيترو گليسيرين مورد توجه قرار گرفت. البته نوبل كه با هدفي بشردوستانه و براي كمك به كارگران معدن، ديناميت را اختراع كرده بود پس از استفاده از اين ماده منفجره در جنگ‌ها دچار عذاب وجدان شد و اين اختراع كه ثروت فراواني را براي آلفرد نوبل به همراه داشت در زمينه‌هاي مختلفي استفاده مي‌شد. به عبارت ديگر افرادي كه در جستجوي صلح و دوستي بودند از اين ماده براي تسهيل كارهاي مختلف استفاده مي‌كردند و جنگ‌طلبان نيز از ديناميت به عنوان يك ماده منفجره و براي از بين بردن و كشتار نيروهاي دشمن بهره مي‌گرفتند. كاربرد ديناميت به عنوان يك سلاح جنگي موجب شد، نوبل براي جبران كاربرد نادرست ديناميت به عنوان يك جنگ‌افزار، سالانه بخشي از درآمدش را به عنوان جايزه به افرادي كه در زمينه صلح جهاني تلاش كرده‌اند هديه دهد. جايزه نوبل از سال 1901 ميلادي تا به امروز از اعتبار خاصي برخوردار است و برندگان اين جايزه نمادي از كمال و شايستگي در سطح دنيا هستند. سرانجام آلفرد نوبل در 10 دسامبر 1896 بر اثر سكته قلبي در ايتاليا چشم از جهان فروبست. او علاوه بر ديناميت، اختراعات ديگري مانند چرخ لاستيكي، موتور گازي و ابريشم مصنوعي را نيز در كارنامه فعاليت‌هاي خود به ثبت رسانده است.

زهرا هداوند

پليمرهاي مقاوم حرارتي

 

 

پلیمرها، بخش عمده‌ای از مشتقات نفتی هستند که در انواع مختلف در صنعت پتروشیمی، تولید و در صنایع گوناگون مورد استفاده قرار می‌گیرند. امروزه استفاده از پلیمرها به اندازه‌ای رایج شده که می‌توان گفت بدونِ استفاده از آنها بسیاری از نیازهای روزمره ما مختل خواهد شد. مقاله حاضر، پلیمرهای مقاوم حرارتی را مورد مطالعه قرار می‌دهد که علاوه بر مصارف متعدد، در صنایع هوا فضا نیز نقش عمده‌ای ایفا می‌کنند. هنگامی که ترکیبات آلی در دمای بالا حرارت داده می‌شوند، به تشکیل ترکیبات آروماتیک تمایل پیدا می‌کنند. بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که پلیمرهای آروماتیک باید در مقابل دماهای بالا مقاوم باشند. انواع وسیعی از پلیمرها که واحدهای تکراری آروماتیک دارند، در سال‌های اخیر توسعه و تکامل داده شده‌اند.

 این پلیمرها در صنایع هوا فضا مورد استفاده قرار می‌گیرند، زیرا در برابر دمای زیاد پایداری مطلوبی از خود نشان می‌دهند. برای این که یک پلیمر در برابر حرارت و در برابر گرما مقاوم تلقی شود، نباید در زیر دمای ۴۰۰ درجه سانتی گراد تجزیه شود. هم چنین باید خواص مورد نیاز و سودمند خود را تا دماهای نزدیک به دمای تجزیه حفظ کند. این گونه پلیمرها دارای T_g بالا و دمای ذوب بالا هستند. پس می‌توان گفت پلیمرهای مقاوم حرارتی به پلیمرهایی گفته می‌شود که در دمای بالا بکار برده می‌شوند، به طوری که خواص مکانیکی، شیمیایی و ساختاری آنها، با خواص سایر پلیمرها در دماهای پایین متفاوت باشد. پلیمرهای مقاوم حرارتی به طور عمده در صنایع اتومبیل سازی، صنایع هوا فضا، قطعات الکترونیکی، عایق ها، لوله ها، انواع صافی ها، صنایع آشپزی و خانگی، چسب‌ها و پوشش سیم‌های مخصوص مورد استفاده قرار می‌گیرد. پلیمرهای یاد شده هم به روش آلی و هم به روش معدنی تهیه می‌شوند. ذکر این نکته مهم است که روش آلی متداول‌تر بوده و اغلب پژوهش‌ها توسط دانشمندان پلیمر در این زمینه‌ها به ثمر رسیده است.

پایداری حرارتی

پایداری حرارتی پلیمرها، تابع فاکتورهای گوناگونی است. از آنجا که مقاومت حرارتی تابعی از انرژی پیوندی است، وقتی دما به حدی برسد که باعث شود پیوندها گسیخته شوند، پلیمر از طریق انرژی ارتعاشی شکسته می‌شود. پس پلیمرهایی که دارای پیوند ضعیفی هستند، در دمای بالا قابل استفاده نیستند و از بکار بردن مونومرها و هم چنین گروه‌های عاملی که باعث می‌شود این پدیده تشدید شود، باید خودداری کرد.

ادامه نوشته

زمين در محاصره پلاستيك‌ها

جام جم آنلاين: اگرچه چند سالي است ظروف يكبار مصرف خواسته و ناخواسته مهمان سفره‌هاي ما شده‌اند، اما اين روزها كه بازار نذري داغ است با عبور از خيابان‌هاي پوشيده از پلاستيك‌هاي رنگارنگ، بيش از هميشه به حضور ناخوشايند اين پديده در زندگي شهري امروزي پي مي‌بريم.

البته وجود انبوه ظروف يكبار مصرف در پياده‌روها، خيابان‌ها، پارك‌ها و در نتيجه آلودگي بصري و آلودگي‌هاي زيست محيطي حاصل از آنها تنها بخشي از ماجراست؛ چراكه استفاده از اين ظروف ده‌ها بيماري را براي انسان به همراه دارد.

پلاستيك قاتل انسان و طبيعت

تحقيقات متعدد علمي نشان مي‌دهند ظروف يكبار مصرف پلاستيكي تا حدود ٣٠٠ سال بدون آن كه تجزيه شوند در طبيعت باقي مي‌مانند و در عين حال استفاده از آنها باعث ايجاد انواع سرطان‌ها و حتي انتقال مواد خطرناك از طريق ژن‌ها از نسلي به نسل ديگر مي‌شود.

به طور كلي پلاستيك‌هايي كه براي ساخت ظروف يكبار مصرف به كار مي‌روند، عمدتا از منابع نفتي مانند پلي‌استايرن، پلي‌اتيلن و پلي‌پروپيلن تهيه مي‌شوند. اين در حالي است كه استفاده از اين پليمرها بخصوص پلي‌استايرن، فقط براي مواد غذايي در دماي معمولي توصيه مي‌شود و استفاده از اين ظروف براي نگهداري مواد غذايي و نوشيدني‌هاي با دماي بالاي ٦٥ درجه سانتي‌گراد، به هيچ عنوان توصيه نمي‌شود، چراكه در دماي بالا پلي استايرن به منواستايرن تجزيه مي‌شود و تركيب اين ماده خطرناك با مواد غذايي و در نتيجه مصرف آن، در درازمدت روي سيستم اعصاب مركزي و گلبول قرمز تاثير منفي مي‌گذارد.

ظروف يكبار مصرف پلاستيكي يا فوم، عوارض كوتاه‌مدت و بلندمدتي بر سلامت دارد كه از عوارض كوتاه‌مدت آن مي‌توان به خستگي، بي‌حالي، عصبانيت و ضعف عضلاني اشاره كرد. اين ظروف در واقع از مونومراستايرن كه تركيبي آروماتيك است، تشكيل شده‌اند. استفاده از ظروف پلي‌استايرن براي مواد غذايي گرم و داغ، از نظر بهداشتي به هيچ عنوان مناسب نيست چون اين ظروف هميشه مقداري استايرن آزاد در تركيبات پليمري خود دارند كه فوق‌العاده سمي و سرطان‌زاست و 3 نوع سرطان شامل سرطان‌هاي كبد، ريه و پروستات از عوارض طولاني‌مدت استفاده از ظروف پلاستيكي يا فوم محسوب مي‌شود . متاسفانه زماني كه اين ظروف با مواد غذايي گرم و داغ ـ‌ و بويژه چرب ـ‌ تماس پيدا مي‌كنند، فرآيند آزاد شدن اين مونومر سمي تسريع مي‌شود. همه اين مضرات باعث شده تا وزارت بهداشت نگهداري، حمل و بسته‌بندي غذا در ظروف پلاستيكي پلي‌استايرني را ممنوع اعلام كند.

عوارض مصرف اين ظروف در حالي به اثبات رسيده است كه با صنعتي شدن زندگي امروزي استفاده از آنها در بيشتر كشورهاي جهان در سال‌هاي اخير، گسترش يافته است. اين در حالي است كه درحال حاضر ايران متاسفانه جزو معدود كشورهاي جهان در استفاده بيش از حد از ظروف يكبار مصرف پلاستيكي پلي‌استايرني است.

ادامه نوشته

غذاهاي ارگانيك سالم‌ترند يا غيرارگانيك؟

اصطلاح ارگانيك به معني آلي و طبيعي است، كشت ارگانيك (بدون استفاده از مواد شيميايي)‌، نوعي كشاورزي پايه است كه به مدت هزاران سال انجام شده است، اما بعد از انقلاب صنعتي استفاده از روش‌هاي غيرارگانيك آغاز شد كه البته برخي از آنها داراي عوارض جانبي جدي بودند. به عنوان نمونه كودهاي مصنوعي كه به عنوان جزئي اساسي در كشاورزي صنعتي و در طول قرن هجدهم استفاده مي‌شدند، ابتدا سوپرفسفات‌ها و سپس كودهاي برپايه آمونيوم بودند. اين كودهاي اوليه علاوه بر ارزان و قوي بودن به آساني و در حجم زياد امكان نقل و انتقال داشتند.

در دهه 1940، در پاسخ به صنعتي‌شدن كشاورزي، جنبشي در كشاورزي ارگانيك آغاز شد كه در واقع تجديد اين نوع از كشاورزي براي بازگرداندن تعادل از دست‌رفته در اثر رشد سريع تكنولوژي در كشورهاي در حال توسعه بود. مواد غذايي ارگانيك به محصولاتي اطلاق مي‌شود كه در توليد آنها از روش‌هاي مصنوعي و شيميايي براي كوددهي، كنترل علف‌هاي هرز يا جلوگيري از بيماري‌هاي دام استفاده نشده است. طي 2 دهه گذشته،‌ جهان به طور فزاينده‌‌اي به سوي سلامت و بهداشت محيط‌زيست سوق پيدا كرده و يكي از باورها براي داشتن محيط پاك‌تر و غذاي سالم‌تر،‌ استفاده از محصولات ارگانيك است.

مواد غذايي ارگانيك چگونه توليد مي‌شوند؟

مواد غذايي ارگانيك ‌بايد عاري از هرگونه مواد شيميايي و مصنوعي باشند.

پرهيز از استفاده از هرگونه مواد مصنوعي و شيميايي از آماده‌سازي زمين براي كشت آغاز مي‌شود. كشاورز نمي‌تواند از كودهاي سوختي استفاده كند يا به طور شيميايي مواد خاكش را تغيير دهد، همچنين مواد شيميايي براي مبارزه با آفات يا كنترل بيماري مجاز نيستند. در اين روش كشاورز مي‌تواند محصولاتش را با تركيبات يا روغن‌هاي حشره‌كش گياهي درمان كند، اما نمي‌تواند از اسپري‌هاي موجود در فروشگاه‌ها استفاده نمايد، مگر اين كه از نظر دارا بودن مواد آلي، گواهي شده باشند. موادغذايي ارگانيك نمي‌توانند به هيچ روشي از لحاظ ژنتيكي تغيير كنند.  چرا كه در تغييرات ژنتيكي براي توليد گونه‌هاي مقاوم‌تر يا خوش طعم‌تر واريته‌هاي گياهي يا در پرورش دام براي ايجاد حيوانات دورگه، دستكاري و اصلاحات ژنتيكي صورت مي‌گيرد كه غير ارگانيك محسوب مي‌شود، در حالي كه در توليدات ارگانيك، تغييرات در گياهان يا پرورش دام، از طريق تكنيك‌هاي انتخابي پرورش و گرده‌افشاني دستي صورت مي‌گيرد. نكته مهم اين است كه مواد غذايي ارگانيك نمي‌توانند با مواد غذايي غيرارگانيك در تماس باشند. در واقع به منظور اطمينان از اين كه آفت‌كش‌ها يا ساير مواد شيميايي با محصولات ارگانيك تماس حاصل نكنند، اين محصولات ‌بايد به طور جداگانه بسته‌بندي گرديده و حمل شوند.

ادامه نوشته

پایش سلامت گوجه فرنگی ها با استفاده از ام آر آی

خوشمزه یا بدمزه بودن هر غذا را ترکیبی از فرآیندهای فیزیولوژیک (سازوکار حیاتی) و سایکولوژیک(سازو کار روانی) تعیین می کند. بنابراین تاکنون ساخت سیستمی که بتواند خوشمزه بودن غذاها را تشخیص دهد کار سختی بوده است.

اما ظاهرا عده ای از پژوهشگران دانشگاه کپنهاگ به فکر افتاده اند که از تکنولوژی تشدید مغناطیسی (تکنولوژی به کار رفته در تهیه تصاویر MRI) برای تعیین کیفیت و مزه گوجه فرنگی ها استفاده کنند.

آنها ابتدا بر اساس یافته های تشدید مغناطیسی سطح قند و آمینو اسیدهای موجود در 18 نوع مختلف گوجه فرنگی را تعیین کردند. سپس انواع این گوجه فرنگی ها را به داوطلبین دادند تا آنها را بچشند و از لحاظ مزه و بافت گوجه فرنگی به این گونه ها نمره بدهند. بعد از آن اطلاعات مربوط به سطح و نوع مواد موجود در هر نوع گوجه فرنگی را با درجه بندی کیفی و کمی آن تطابق دادند تا الگویی برای تعیین تلخی، شیرینی، شوری، خوشمزه بودن، بدمزه بودن و حتی قوام و ساختار گوجه فرنگی به دست بیاورند.

محققین امیدوارند که سیستم ابداعی آنها بتواند بعنوان قسمتی از خط تولید کارخانه های کنسروسازی برای بهبود کیفیت محصولات به کار رود. می شود تصور کرد که در آینده کنسروها در طعمهای مختلف طبیعی دسته بندی و عرضه شوند و هرکس بتواند سازگار با ذائقه خودش یک نوع از آنها را انتخاب کند.

منبع