پس از نوروز، مهمترين جشن ملی ايراني مهرگان است که روز شانزدهم مهرماه، هنگامي که نام روز و نام ماه برهم مي افتد، برگزارمي شود. ايرانيان باستان سال را به دو فصل تابستان و زمستان بخش مي کردند. تابستان که هنگام رفتن به صحرا و کِشت و کاربود با جشن هاي نوروزي آغاز مي شد و هنگامي که در اوّل پاييز و شروع فصل سرما که گوسفندان و چهارپايان به آغل باز مي گشتند و انبارها ازمحصولات کشاورزي و باغداري انباشته بود، جشني ديگر برگزارمي شد که همين مهرگان است. مهرگان در واقع جشن شکرگزاري و شادي برداشت محصول است. کشاورزان ايراني هنوز چنين وقتي مجالس عروسي و مهماني به راه مي اندازند و براي گشت وگذار و زيارت و سياحت راهي شهرهاي ديگر مي شوند. مهرماه آغاز اعتدال پاييزي و يکساني روز و شب است. بنا به معتقدات ايرانيان باستان در مهرگان زمين گسترده مي گردد و تن و جان آدمي به هم مي پيوندد. در حماسه ملي ايران مهرگان زماني است که کاوه ی آهنگر برضدّ ضَحّاک قيام کرد و با ازميان برداشتن او فريدون بر تخت پادشاهي نشست. گرامي داشت جشن مهرگان نيز به فريدون نسبت داده شده است. در دوره ی شاهنشاهي ساسانيان اردشير بابکان دراين روز تاجي خورشيدگون برسرنهاد و از آن پس ساسانيان پيوسته اين روز را گرامي مي داشتند. ماه مهرمنسوب به مهر يا ميترا، ايزد دوستي و پيمان درست است، که خورشيد تابان گردونه اوست. ايزدمهر هر روز سوار بر اين گردونه پهنه آسمان را درمي نوردد و پيمان شکنان را با نيزه هاي زرّين به سزا مي رساند. با اين که زَرتُشت کوشيد با ترويج يکتاپرستي ستايش ايزدان گوناگون را ازميان بردارد، باز خدايان پيش از او به صورت همين فرشتگان درآمدند. يکي از بزرگ ترين اين ايزدان، ايزدمهر است و فصل بزرگي از يشت ها به نام مهريشت به گرامي داشت اين ايزد و نيايش او اختصاص يافته است.
تاريخ نويسان يوناني بارها به شادخواري و جشن و سرور و نغمه سرايي و موسيقي بسيار که درمهرگان انجام مي شده، اشاره کرده اند. آورده اند که پادشاهان هَخَامَنِشي هرگز نمي بايست مست شوند مگر درجشن مهرگان که لباس ارغواني مي پوشيدند و در باده پيمايي وميخوارگي ديگران شرکت مي کردند. دراين جشن موبَدان خوانچه اي که در آن ليمو و شکر و نيلوفر و به و هفت دانه مورد گذاشته شده بود زمزمه کنان نزدشاه مي آوردند. از شانزدهم تا بيستم مهرماه مهرگان عامه بود. روز بيست و يکم شاهان و بزرگان، مهرگان خاصّه برگزار مي کردند و اين روز را با خانواده و نزديکان مي گذراندند. از مراسم جشن مهرگان افروختن آتش هاي بزرگ و رقص وشادماني و مي نوشي گرداگرد آن است. دراين هنگام درخانه ها سفره مهرگاني مي گسترند و با انواع غذاها و ميوه ها و شراب و گلاب و گل فراوان آن را مي آرايند. درسفره مهرگان بايد هفت ميوه به ترتيب قرار داده شود: ترنج، سيب، به، عنّاب، انار، انگورسفيد و کُنار. دراين روز همگان شکر وگلاب فراوان مي نوشند تا در زمستان از آسيب بيماري و سرما در امان مانند. گذاشتن شاخه هاي سبز مورد و گل نيلوفر برسفره مهرگان از واجبات است. ريختن اسپند و برگ خشک مورد بر روي آتش علاوه بر پراکندن بوي خوش ديوها و جن ها را مي پراکند.