درگاهشماري ايرانيان پيش ازاسلام، سال به دوازده ماه سي روزه تقسيم مي شد. در پايان سال پنج روز به نام پنجه دزديده باقي مي ماند. تقويم امروز زَرتُشتيان بر همين اساس تنظيم شده است. دراين تقويم هفته وجود ندارد و روزهاي ماه هريک نام يکي از فرشتگان يا ايزدان را به خود گرفته و به ترتيب چنين است: روز۱ اورمزد؛روز ۲ بهمن؛روز ۳ ارديبهشت؛روز ۴ شهريور؛ روز ۵ سپندارمذ؛ روز ۶ خرداد؛ روز ۷ امرداد؛ روز ۸  دي به آذر؛روز ۹ آذر؛ روز۱۰ آبان؛ روز۱۱خير(خور)؛روز۱۲ ماه؛روز ۱۳تير؛روز ۱۴گوش؛روز ۱۵ دي به مهر؛روز ۱۶ مهر؛روز ۱۷ سروش؛روز ۱۸ رشن؛روز ۱۹ فروردين؛روز ۲۰ ورهرام؛ روز ۲۱ رام؛روز ۲۲ باد؛روز ۲۳ دي به دين؛روز ۲۴ دين؛روز ۲۵ ارد(اشي)؛روز ۲۶ اشتاد؛روز ۲۷ آسمان؛ روز ۲۸ زامياد؛روز ۲۹ مانتره سپند؛روز ۳۰ رام.
نام ماه هاي دوازده گانه چون امروز چنين بوده است:
فروردين، ارديبهشت، خرداد، تير، امرداد، شهريور، مهر، آبان، آذر، دي، بهمن، اسفند.
ايرانيان پيش از اسلام مراسم سوگ و ماتم نداشته اند و اندوه و روزه داري را عملي ناپسند مي شمرده اند. به همين جهت در ايّام باستان همه روزها شادي و خوشي و جشن و مهماني و خوردن و خوراندن بوده است. زَرتُشتيان در روزهايي از ماه که نام روز و ماه يکي ميشده جشن مي گرفته اند و با پسوند نسبت (گان) آن روز را مشخّص مي کرده اند مانند فروردگان (19 فروردين) ارديبهشت گان (سوّم ارديبهشت) مهرگان (16مهر). بعضي از اين جشن ها، که بيشترجنبه زَرتُشتي دارد، با جشن هايي که چه بسا پيش از زَرتُشت نيز مرسوم بوده منطبق شده است. جشن هاي ايرانيان باستان با دگرگوني هاي طبيعت و هنگام مناسب براي کارهاي کشاورزي و گلّه داري مربوط است. درآن روزگار سال به دو فصل تابستان و زمستان تقسيم مي شده است. سرماي زياد در بعضي نواحي ايران در روزگاران کهن زندگي را سخت مي کرده است. داستان ساختن شهرها و پناهگاه هاي زيرزميني که به جمشيد و افراسياب و ديگر پادشاهان افسانه اي نسبت داده شده، گويي بازتاب خاطره اين سرماي طاقت سوز بوده است. بنابراين، وقتي هوا رو به گرما مي رفته و مردم روي به صحرا مي آورده اند، طبيعي است که آغاز آن را با شور و شوق تمام نوروز بنامند و جشن بگيرند.

قرن ها و هزاره ها شاهان و فرمانروايان خودي و بيگانه بر ايران زمين فرمانروا بوده اند. بسياري ازايشان با همه توان خويش براي فراموش شدن اين جشن هاي ديرين کوشيده اند. چه بسيار داغ بد ديني و تهمت کفر که بر پيشاني دوستداران اين رسم ها و سنّت ها زده اند و چه بسيار با شکنجه و نقره داغ مردم را از برگزاري آنها باز داشته اند. امّا طبيعت قانون جاوداني و دگرگون ناپذير خود را برجاي گذاشته است. امروز بسياري از جشن هاي کهن ايراني به دلايل مختلف با مراسم کامل برگزار نمي شود، يا از آن ها تنها نامي برجاي مانده است.

خرداد روز از تیرماه برابر با 6 تیر در گاهشماری ایرانی ، جشنی است به نام «نیلوفر» و شاید به مناسبت شکوفا شدن گل های نیلوفر در آغازین روزهای تابستان باشد.نيلوفرگل مخصوص ايزدبانو آناهيتا است که تا زمان ساسانيان بزرگ ترين پرستشگاه ها و مجلّل ترين پيکره هاي او برجاي بوده است. نيلوفر بر روي آبگيرها مي رويد و رنگ و بويي دلنشين دارد و يادگار دوراني است که اقوام اوّليه آريايي فرهنگي مشترک داشته اند. هم اکنون نيلوفر درهند هم چون گذشته نشانه و رمزي از مادرطبيعت است. در سفره جشن مهرگان نيز گل نيلوفر به عنوان يکي از لوازم اصلي بر سفره نهاده مي شود.نیلوفر در آسیای جنوب شرقی سمبل پاکیزگی است اینکه شاید برای قدیمی ها گیاه ارزشمندی بوده بخاطر خاصیت ذاتی اش هست که هیچوقت کثیف نمی شود و برگهایش این خاصیت را دارند که ذرات آلاینده را با کمک قطرات باران بزدایند.

نیلوفر آبی (یا لوتوس) نوعی گیاه آبزی است که در آب گل‌آلود می‌روید. برگ‌های نیلوفر آبی معمولا عاری از هرگونه آلودگی هستند و اگر هم آلودگی بر روی سطح این برگ‌ها بنشیند، با بارش باران سریع تمیز شده و از پاکیزگی می‌درخشند. ازاین‌رو گفته می‌شود که برگ‌های نیلوفر آبی خودتمیزشونده هستند.

دانشمندان مدت‌های طولانی بررسی کردند تا توانستند راز پاکیزگی برگ‌های این گیاه را پیدا کنند. آزمایش‌های آنها نشان می‌داد که سطح برگ نیلوفر آبی، یک سطح بسیار آب‌گریز است. این مسئله باعث می‌شود که نیروی چسبندگی سطحی بین آب و آلودگی بیشتر از نیروی چسبندگی سطحی میان آلودگی و سطح باشد. از این‌رو هنگامی‌که یک قطره آب بر روی سطح برگ می‌غلتد، آلودگی را همراه خود حمل کرده و از سطح دور ‌می‌کند (شکل 1). شاید اکنون این سوال برایتان به‌وجود آمده باشد که چرا سطح برگ نیلوفر آبی تا این حد آب‌گریز است و این مسئله چه ارتباطی به فناوری نانو دارد؟


شکل (1)- نیلوفر آبی چگونه کار می‌کند؟

برای یافتن پاسخ این سوال باید نگاه دقیقی به سطح برگ نیلوفر داشته باشیم. راستش لازم است که بتوانیم تا اندازه چند نانومتر سطح برگ را به خوبی ببینیم. دانشمندان موفق شده‌اند با کمک میکروسکوپ‌های الکترونی این کار را انجام دهند و نتیجه مشاهدات خود را در شکل (2-الف) به ما نشان داده‌اند. آنها دریافته‌اند که سطح برگ نیلوفر پوشیده از برآمدگی‌های میکرومتری است. این برآمدگی‌ها سطح تماس قطره آب با برگ را کاهش می‌دهند و در نتیجه قطره نمی‌تواند به راحتی بر روی سطح پخش شود. برای اینکه این موضوع را بهتر متوجه شویم، فرض کنیم که سطح برگ مانند یک صفحه چوبی بزرگ است و من و شما مانند قطراتی هستیم که روی برگ قرار دارند. در حالت عادی ما می‌توانیم به آسانی روی این صفحه چوبی دراز بکشیم، اما اگر سطح صفحه را با تعداد زیادی میخ بپوشانند، آیا باز هم می‌توانیم به همان راحتی روی آن بخوابیم یا ترجیح می‌دهیم به سرعت از روی آن عبور کنیم !؟ در کدام حالت سطح تماس بدن ما با صفحه چوبی بیشتر است ؟ وجود برآمدگی‌ها میکرومتری سطح تماس و نیروی چسبندگی سطحی میان قطره آب و برگ نیلوفر را کاهش می‌دهد.


شکل (2)- الف: تصویر میکروسکوپی برگ نیلوفر آبی ب: برآمدگی‌های میکرومتری و نانومتری سطح برگ

وجود برآمدگی‌های میکرومتری سطح برگ را آب‌گریز می‌کند، اما در عمل، برگ نیلوفر از خود خاصیت ابرآب‌گریزی نشان می‌دهد. یعنی زاویه تماس بین قطره آب و سطح برگ بیش از 150 درجه است. علت این مسئله برآمدگی‌های نانومتری است که بر برآمدگی‌های میکرومتری قرار گرفته‌اند (شکل2-ب). با وجود این برآمدگی‌ها، سطح تماس آب و برگ کاهش بیشتری می‌یابد. این دو نوع برآمدگی در مجموع سطح بسیار زبر و ناصافی را برای برگ نیلوفر بوجود آورده‌اند و در نتیجه سبب آب‌گریزی شدید آن شده‌اند. به این رفتار خودتمیزشوندگی نیلوفر آبی که ناشی از ساختار میکرومتری-نانومتری آن است، "اثر لوتوس" گفته می‌شود.